Cho vay là nghiệp vụ chính và tạo ra từ 80% đến 95% thu nhập cho đa số tổ chức tín dụng (TCTD). Vốn vay ngân hàng cũng là nguồn chính của đa số doanh nghiệp. Vì vậy, quy định về hoạt động cho vay được quan tâm đặc biệt.
Theo bà Đỗ Thị Nhung-phó Vụ trưởng Vụ Chính sách tiền tệ của NHNN Quy chế cho vay của TCTD đối với khách hàng ban hành kèm theo Quyết định số 1627/NHNN năm 2001 (Quy chế cho vay 1627) đã tạo khung pháp lý với những nguyên tắc cơ bản điều chỉnh hoạt động cho vay TCTD với khách hàng vay trong 13 năm qua.
Tuy nhiên, trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam ngày càng hội nhập sâu rộng hơn, nhu cầu thực tế về các sản phẩm tín dụng đa dạng và tiến dần đến các thông lệ quốc tế; bên cạnh đó, một số nội dung quy định tại Quy chế cho vay 1627 không còn phù hợp với Luật Các TCTD năm 2010 và một số văn bản pháp luật liên quan đến hoạt động cho vay. Do đó, cần rà soát, đánh giá các quy định đề xuất các nội dung vướng mắc cần sửa đổi để ban hành một Thông tư mới.
Quan điểm chung của nhiều đại biểu dự Tọa đàm là Quy chế cho vay mới ban hành nên cập nhật các nội dung của Luật Dân sự, Luật các TCTD và ở mức khung/nguyên tắc còn các vấn đề cụ thể mang tính kỹ thuật nên để các TCTD quy định theo khẩu vị rủi ro khách hàng của mỗi ngân hàng. Tuy nhiên, có ý kiến lại cho rằng đây phải là văn bản bao trùm, đưa ra những nguyên tắc cụ thể để khi bất cứ TCTD nào xuất đồng tiền cho vay ra đều tuân thủ đúng.
Điều kiện vay vốn, thời hạn cho vay, cơ cấu lại dư nợ cho vay là những nội dung được các đại biểu có nhiều ý kiến nhất.
Sử dụng vốn khả thi hay hiệu quả?
Tại Dự thảo Thông tư, điều kiện vay vốn là ”Khách hàng có phương án sử dụng vốn khả thi” thay vì “Có dự án đầu tư, phương án sản xuất, kinh doanh, dịch vụ khả thi và có hiệu quả; hoặc có dự án đầu tư, phương án phục vụ đời sống khả thi và phù hợp với quy định của pháp luật” như quy định tại Quy chế cho vay 1627. Như vây, dự thảo đã bỏ cụm từ chữ ”hiệu quả” và ”dự án”, chỉ dùng cụm từ ”khả thi” và ”phương án”. Trong khi đa số đại diện các NHTM đồng ý với cụm từ ”phương án” thì họ lại tỏ ra băn khoăn với từ ”khả thi”. Một số đại diện e ngại quy định như vậy sẽ khiến cán bộ tín dụng không chú ý đến tính hiệu quả. Nhưng đại diện một NHTM cổ phần phía Nam cho rằng để khả thi là đúng vì có những khoản cho vay khả thi nhưng không tính được hiệu quả. Ví dụ, cho vay các dự án sử dụng vốn NSNN, một số chương trình tín dụng chính sách, thực hiện các quy định của Nhà nước (như cho vay xây dựng các khu xử lý nước thải của nhà máy)….
Thêm 3 phương thức cho vay mới
So với Quy chế cho vay 1627, dự thảo Thông tư bổ sung 3 phương thức cho vay cho phù hợp với thông lệ quốc tế và điều kiện thị trường, gồm:
(i) Phương thức cho vay lưu vụ do NHNo&PTNT Việt Nam đề xuất, chủ yếu để áp dụng cho vay đối với các hoạt động sản xuất 2 vụ liền kề , tránh thủ tục phức tạp không cần thiết đối với khách hàng khi phải trả nợ rồi lại vay tiếp ngay. Tuy nhiên, đại diện Vietcombank cho rằng phương thực này không phổ biến và nên thực hiện theo quy định riêng của Chính phủ, nguyên tắc áp dụng đã được quy định tại Điều 5.
(ii) Phương thức cho vay quay vòng được áp dụng xuất phát từ thực tế một số nhu cầu vay vốn của các tiểu thương như bán bia hơi, các mặt hàng tạp hóa... vốn quay vòng rất nhanh. Nếu theo quy chế cũ cứ phải vay- trả, vay-trả liên tục làm phiền hà cả ngân hàng lẫn khách hàng. Quy định mới sẽ giao quyền cho TCTD chủ động thỏa thuận với khách hàng. Nhưng cũng có đại biểu nói định nghĩa trong Dự thảo về phương thức cho vay quay vòng về thực tế không khác so với phương thức cho vay theo hạn mức.
(iii) Phương thức cho vay tái tục. Bản thân tổ công tác của NHN cũng đang băn khoăn về cụm từ “tái tục”, họ đang kêu gọi góp ý để Việt hóa được cụm từ này. Cho vay tái tục theo đại diện NHNN là được thực hiện tại nhiều quốc gia, các chi nhánh ngân hàng nước ngoài tại Việt Nam cũng đã áp dụng, nhưng vì không đúng quy định tại Quy chế 1627 nên bị nhắc nhở. Xuất phát từ thực tế và thông lệ, tại dự thảo Thông tư lần này NHNN dự định bổ sung.
Đối với cả hai phương thức cho vay tái tục và quay vòng, có ý kiến cho rằng nên bỏ quy định “ không nhằm mục đích che giấu khả năng trả nợ của khách hàng vay hoặc chất lượng khoản vay” vì TCTD khó biết được khách hàng có che giấu hay không. Đại diện thanh tra một chi nhánh NHNN lưu ý quy định nên chặt chẽ để tránh đảo nợ.
Cơ cấu hay tái cấu trúc lại dư nợ?
Nhiều ý kiến băn khoản về Điều 14. Cơ cấu lại dư nợ cho vay. Theo đại diện các NHTM nên đổi tên Điều 14 thành “Tái cấu trúc khoản vay” nhằm phân biệt và tránh hiểu nhầm với cơ cấu lại thời hạn trả nợ.
Theo họ, về bản chất nhiều nội dung trong quy định tại điều 14 là tái cấu trúc lại nợ. Ví dụ: Chuyển dư nợ từ ngắn hạn sang trung - dài hạn: thực tế có nhiều khoản vay ngắn hạn nhưng khách hàng sử dụng sai mục đích để đầu tư dự án nên cần phải tái cấu trúc để đúng với bản chất của khoản vay và giúp khách hàng cân đối lại tình hình tài chính.
Về cho vay để trả nợ trước hạn, nợ đến hạn khoản vay bằng đồng Việt Nam tại tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài khác nếu vẫn cho vay đúng mục đích, thời hạn trả nợ tương tự nên coi là tái cấu trúc lại nợ. Đại diện Vietcomban nói trường hợp khoản vay đủ điều kiện được nhận nợ bằng ngoại tệ theo quy định của NHNN thì vẫn có thể thực hiện chuyển đổi đồng tiền nhận nợ.
Góp ý khoản 3, Điều 6. Điều kiện vay vốn, nhiều ngân hàng đề nghị có những bổ sung về cho vay cầm cố bằng sổ tiết kiệm. Đại diện Vietcombank đề nghị sửa cụm từ “có khả năng tài chính đảm bảo trả nợ trong thời hạn cam kết” bằng “Có khả năng tài chính và/hoặc biện pháp bảo đảm tiền vay đảm bảo trả nợ trong thời hạn cam kết” vì có trường hợp khách hàng có bảo đảm bằng giấy tờ có giá có tính thanh khoản cao hoặc bảo lãnh của các tổ chức rất có uy tín và năng lực tài chính thì vẫn có thể xem xét cho vay, mặc dù tại một số thời điểm bản thân khách chưa đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn ngân hàng.
Bà Đỗ Thị Nhung cũng cho biết NHNN đang tích cực hoàn thiện văn bản quy định hoạt động cho vay đối với khách hàng vay vốn nhằm đáp ứng nhu cầu vốn phục vụ tiêu dùng, và dự kiến sẽ ban hành đồng thời với dự thảo Thông tư cho vay thực hiện hoạt động sản xuất-kinh doanh.
